STOWARZYSZENIE LOTNICTWA
EKSPERYMENTALNEGO

EAA 991

  • Linki

    • aph.org.pl

      Aeroklub Podhalański im. Leopolda Kwiatkowskiego Nowy Sącz

    • dlapilota.pl

      Portal lotniczy - najnowsze informacje dotyczące lotnictwa na świecie oraz w Polsce.

    • Samoloty Samoloty w Lotnictwie Polskim
    • Eagle Portal lotniczy nie tylko dla orłów
    • Eagle FlyingTV.pl - filmy lotnicze - telewizja lotnicza promująca lotnictwo i sporty lotnicze.
  • Stowarzyszeni w RWD

Dwie Bellanki, dwa razy Atlantyk ...

Dwie Bellanki, dwa razy Atlantyk ...

/ Część I /

W I poł. lat 30-stych XX wieku Atlantyk był już pokonany drogą powietrzną wielokrotnie, jednak każdy kolejny wyczyn tego typu nadal budził zainteresowanie, a w krajach, z których pochodzili podejmujący ten hazard lotnicy, nawet zrozumiałą euforię. To oczywiste, że przelot Skarżyńskiego 8 maja 1933 r budził entuzjazm przede wszystkim Polaków w kraju i w zagranicy, bo my - po latach niewoli - dobijaliśmy się dopiero do światowych standardów.

Jeszcze większe znaczenie dla narodowego dowartościowania miał zaplanowany na 15 lipca tego samego roku transatlantycki lot Litwinów. Niewielka Litwa po 1918 r odrodzona bez spolonizowanego Wilna, z niepewnym statusem Kłajpedy i innymi problemami bardzo chciała przypomnieć światu o sobie, najlepiej w sposób spektakularny .W 1933 r mieli to uczynić dwaj amerykańscy Litwini - Stephen Darius i Stanley Girenas, wytrawni piloci zawodowi. Celem było nie tylko zdobycie Atlantyku, ale i pobicie rekordu odległości - samolot miał w bezpośrednim locie z Nowego Jorku do Kowna pokonać dystans 7200 km. Całe przedsięwzięcie starannie zaplanowano propagandowo - data startu to rocznica bitwy pod Żargilis ( Grunwaldem ) dla Litwinów wydarzenia najważniejszego w historii ; z kolei 16 lipca otwierano w Chicago wielką wystawę "Stulecie Postępu", liczono więc, że litewski sukces stanie się jej silnym akcentem.
Dla realizacji planu zakupiono samolot Bellanca CH-300 Pacemaker skonstruowany w 1926 roku. Wobec olbrzymiego tempa rozwoju lotnictwa w tamtych latach była to konstrukcja już nieco przestarzała, za to mająca na koncie kilka rekordowych przelotów.
Zresztą samolot zmodernizowano w wytwórni wg wskazań litewskich lotników. Maszynie ochrzczonej jako "Lituanica" poprawiono aerodynamikę, zabudowano nowy silnik, a wnętrze przystosowano do pomieszczenia jak największej ilości paliwa. Na radiostację brakło już miejsca, może i pieniędzy; lotnicy zamierzali więc meldunki z lotu zrzucać w zaplanowanych miejscach, dla większego efektu chcieli też przelecieć nad Londynem.
Efekt od początku zaczęły pomniejszać nieprzewidziane okoliczności. Godzinę przed "Lituanicą" wystartowała do lotu dookoła świata Lockhed Vega słynnego Willey Posta. Start przeciążonej zapasem paliwa Bellanki udaje się cudem, a fatalna pogoda nad Atlantykiem zmusza do ominięcia Londynu i przelotu nad północną Szkocją ( zrzucili tam meldunek ) Kierowali się w stronę Niemiec, gdzie zaobserwowano ich w kilku miejscach, ostatni raz 17 lipca o godz. 0.15 nad Stargardem Szczecińskim. 15 minut później maszyna rozbiła się na skraju lasu koło miejscowości Kundham w powiecie Soldin. Obaj lotnicy zginęli. Jak później obliczono, do miejsca upadku "Lituanica" przeleciała 6411 km.
Nie wiem, czy wystarczało to w 1933 r do pobicia rekordu i czy ma to dziś jakiekolwiek znaczenie.
Nieznane są przyczyny katastrofy, silnik był sprawny, zapas paliwa wystarczający, a błąd pilotów, zwłaszcza na Litwie, w ogóle nie był do wyobrażenia. Pojawiły się za to pogłoski o zamachu, czego zresztą żadne dowody nie potwierdziły.
Litwa zakupiła od Niemiec skrawek terenu upadku samolotu o średnicy 10 metrów. Ustawiono tam pomnik. Dariusa i Girenasa pochowano w specjalnie zbudowanym mauzoleum w Kownie.
Dziś Kundham to Pszczelnik w powiecie Myślibórz na Pomorzu Zachodnim. W miejscu tragedii z 1933 r wzniesiono w ostatnich latach obok odrestaurowanego pomnika żmudzką chatkę z pamiątkami i makietą pomarańczowej "Lituaniki".
W rocznice katastrofy organizowane są tu obchody, czasem z udziałem prezydentów Litwy i Polski. Bo Stefan Darius i Stanisław Girenas uznawani są na Litwie za największych bohaterów narodowych XX wieku.

27 lipca 2013 r.

Copyright © by Stowarzyszenie Lotnictwa Eksperymentalnego EAA 991

Naszą stronę czytano 666663 razy